اجماع از ديدگاه عامّه و خاصّه : منبع سوم در فقه اسلام براى استخراج احكام اسلامى اجماع است . اجماع در لغت به معنى اتّفاق و در اصطلاح فقه به معنى اتّفاق فقها يا اتّفاق اهل حلّ و عقد « 1 » بر يكى از احكام شرع است . با اين ترتيب اتّفاق عامه مردم در احكام شرعى اجماع تلقّى نمىشود . زيرا رأى عوام در زمينه احكام شرعيّه ، به علت بىاطلاعى آنان ، مؤثّر در مقام نمىباشد . اجماع به معنى فوق نزد اهل سنت از منابع استنباط احكام و در عداد كتاب و سنت است . و اين مسئله ريشه در مشرب سياسى عامه دارد ؛ زيرا همان گونه كه مىدانيم پس از رحلت رسول اللّه ( ص ) بين مسلمين بر سر جانشينى آن حضرت اختلاف حاصل شد و چون به اعتقاد اهل سنّت و پيشوايان آنان در كتاب خدا و سنت رسول اللّه ( ص ) راه حل مشكل پيدا نشد ، جانشين آن حضرت با نظر اكثريّت اهل حلّ و عقد و از طريق شورا تعيين گرديد . اين رويّه در انتخاب خليفه دوّم نيز جارى شد و بعدها مبناى شيوه دموكراسى در

--> ( 1 ) كتاب فصول اين تعبير را از امام فخر رازى نقل كرده است .